teloorgang van het handschrift?

N.a.v. de POP-UP-longreads (over en voor de nieuwe eindtermen) van de studenten van Pedro De Bruyckere (lerarenopleiding) haal ik een oude post op die sinds 2014 nog onafgewerkt in concept stond. Met kleinkinderen op de basisschool blijft handschriftontwikkeling ‘strong’ (Vlaanderen) en ‘light’ (Nederland) me erg interesseren. Volgt mijn oude post die ik dus onvoltooid weergeef zoals ik eraan begonnen was op 23 januari 2014.

Op deze Internationale Dag van het Handschrift wandelde ik nieuwsgierig even langs het Platform handschriftontwikkeling waar ik een interessant artikel (2013) las over het handschriftonderwijs in Nederland. In mijn basisschooljaren was schrijven met de hand een heus schoolvak: schoonschrift. Maar dat is heel lang geleden, in de jaren 1950! Nochtans hebben mijn eigen leerlingen (16-18 jaar) in deze 21e eeuw nog overvloedig handgeschreven notities moeten maken en schriftelijke examens nog leesbaar met de hand moeten schrijven. (Vlaamse toestanden.) Werkstukken allerhande, dat was al wel andere koek, dat ging al langer digitaal.

Komen we niet op een keerpunt, vraag ik me af. Hoe zit het: moeten de toekomstige generaties nog wel leren schrijven met de hand? En indien ja, hoeveel tijd en energie mag dat kosten aan onderwijs? Als alles afhangt van de keuzes (kennis, kunde, interesse) van individuele leraren en van de lees- en/of schrijfmethode – lees ik in een artikel over het handschriftonderwijs in Nederland – gaat dat dan niet ten koste van de leerling? Enerzijds wordt schrijven met de hand niet als belangrijk gezien, anderzijds vragen een aantal vakken zoals wereldoriëntatie, lees ik, wel leesbaarheid en snelheid van handschrift. Hoe krijg je dat als niet-getrainde leerling voor elkaar? Hier klopt iets niet. Of toch wel! Ik lees: Loopt een leerling achter met schrijfvaardigheid, dan hoeft hij minder te schrijven en mag er meer op de computer gebeuren. En daarmee is de kous af.

Scholen en leerkrachten geven in veel gevallen naar eigen inzicht het vak schrijven een plaats op het lesrooster. Zodoende kan het aantal uren per school verschillen. In het algemeen is het aantal uren schrijfonderwijs afgenomen, met name in de bovenbouw van het basisonderwijs. Er worden andere prioriteiten in het onderwijs gesteld, wat ten koste gaat van het schrijven en de kwaliteit van het handschrift.

3. Zijn de leraren hierin veeleisend en letten ze goed op het schrijfproces?
Dit verschilt per school en per leraar, dat was vroeger ook zo, zij het vermoedelijk in mindere mate. In groep 3 wordt nog naar perfectie gestreefd,  maar in groep 4 wordt leesbaarheid de norm. Loopt een leerling achter met schrijfvaardigheid, dan hoeft hij minder te schrijven en mag er meer op de computer gebeuren. Vanaf groep 5 is er veelal geen expliciet schrijfonderwijs meer.
Bij het maken van taallessen is het de bedoeling dat de oefening in het schrijven van woorden meteen training van handschrift is. Dat is voor een deel waar, maar de specifieke problemen van verbindingen en moeilijke lettervormen krijgen daardoor geen speciale aandacht; zo ontstaan er verkeerde vormen en worden die ingeslepen. De algemene indruk is, dat men in het onderwijs weinig eisen stelt aan en weinig aandacht heeft voor een leesbaar en verzorgd handschrift.

Handschriftonderwijs in Nederland, een beeld geschetst door een zestal insiders, 2013, via Handschriftontwikkeling.nl.

Op de vraag of er veranderingen te constateren zijn in het handschrift van jonge kinderen, pubers en adolescenten antwoorden de respondenten in het artikel dat er in Nederland al 150 jaar geklaagd wordt over negatieve veranderingen in het handschrift. Het heeft er als vak al altijd bijgehangen. Hoofdoorzaak: de geringe aandacht voor het vak en de beperkte kennis en kunde van individuele leerkrachten. Ook momenteel zijn kinderen, pubers en jonge adolescenten afhankelijk van hoe zij in het schrijven zijn ‘opgevoed’. Hoe zij door de individuele leerkracht zijn begeleid en gesteund.

Hoe zou de toestand in het Vlaamse onderwijs zijn? In het artikel lees ik verder dat de meeste scholen in Nederland een licht rechtshellend verbonden handschrift aanleren. De in augustus 2013 gestarte iPad of Steve Jobsscholen hebben voor het (onverbonden) blokschrift gekozen. Tiens. Blokschrift? Wordt dat in Vlaanderen aangeleerd? Nog niet gezien.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op teloorgang van het handschrift?

  1. Pingback: Welke plaats is er voor handschrift in de nieuwe eindtermen? | The Sausage Machine

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s