de nostalgische poëtica van Renée Van Hekken

#Anais #nostalgia #slowdown #Walden II

2013-2014 (vanaf 7 nov13 tot 28-02-2014) 509

Renée Van Hekkens nieuwe bundel Anais vertelt het verhaal van een oude of juister ouderwetse pop. Puur romantisch? Vlucht uit het heden, terugkeer naar het verleden? Wereldvreemdheid? Terugplooien op het eigen vrouwelijke ik? Toegegeven, er zijn poëtische regels die de gedachten van de lezer(es) in die richting zouden kunnen doen afdwalen in hunkering naar zelfherkenning. Of in een verlangen naar de schoonheid van wat voorgoed voorbij is. Naar gelukkige momenten van de kinderjaren, naar een oude liefde, bezochte plaatsen, gelezen boeken, geliefde landschappen (de tuin in alle seizoenen / de zee / het huis), beleefde kunst (beeldende / muziek), of neem: naar de 19e eeuw of de roaring twenties, historische periodes waarvoor Van Hekken een zwak heeft. Een zwak voor herinneren in de romantische koestering van een leven in stijl. Poëzie als therapie voor het eeuwige lijden aan de tijd? Spleen?

Toch niet. Het gaat om hier & nu de toekomst verzekeren in een authentiek, persoonlijk kiezen voor een tegenstroom. Tegen de mainstream van mediameningen, lifestyle, mode. Trouw aan de artistieke overtuiging, de geliefde thema’s en de speels beoefende schrijfstijl. De dichteres is in hart & nieren op & top een vrouw van haar tijd. Haar nieuwe bundel laat zich naadloos inpassen in de hedendaagse stroom van new nostalgia, een trend in design & mode, in lifestyle. Renée Van Hekken vertaalt hem naar gedichten die vormelijk uitstromen in korte proza-impressies en -mijmeringen. Of monologen gericht tot de pop Anais. Schreeuwt de digitale tijd die tot in het haast absurde accelereert en in waanzinnige snelheid op een meltdown lijkt af te stevenen, schreeuwt die immers niet om een slowdown?

De nostalgische poëtica van Renée Van Hekken claimt geen angst voor het nieuwe & innovatieve. Neen. Het is een artistieke keuze voor de eigen vrijheid van spreken/creëren in een tijd van megacultuurevents. Wars van vernieuwingsdrift. Haast heroïsch de tijd trotserend. De lange tijdlijn die doorheen haar dichtbundels 1970 – 2014 loopt – van haar debuut Het (uitgeverij Facet van Walter Soethoudt) tot Anais (uitgave Thuishaven / Walden II, eigen beheer) – die lijn illustreert haar dichterlijke trouw aan brede toegankelijkheid, verstaanbare communicatie.

Haar kunst was en is een gepassioneerd spreken over elk beleefd en doorleefd groot of kleiner ‘tijdsgewricht’ dat met wisselende omgevingen (socio-economische, culturele, …) nieuwe uitdagingen en kritische bedenkingen oproept. En altijd is die typische Van Hekken-‘intimiteit’ gebleven, de (auto)biografische feminien scherpe blik op de uiterlijke werkelijkheid. Het verhaal van Anais: dat zijn impulsieve reflecties over huis, tuin & wereld in korte ‘vertellingen’, gedicht vanuit de kleine wereld van het huis, waarin met de groeiende ‘verzachtende’ omstandigheid van het ouder worden een zekere mildheid vloeit in de beschreven tragiek van (levens)pijn die nooit overgaat. Een struggle met de tijd.

Wat is de dichteres goed in het bewerken van harmonie tussen binnen- & buitenwereld, het anekdotisch vermengen, verweven van ‘oude beelden’ met nieuwe tijdsdocu in wat zijzelf de derde bundel noemt in haar vrouwenreeks (na De hoed van Hortense en Valentina).

In Van Hekkens nostalgia weegt zwaarte nooit door. Ze mag al eens wrang opklinken zoals in Anais, een regenboogkind, uiteindelijk overwint de liefde voor het (kleine & grote) schone, mooie, vervlogen of niet, alle pijn, verdriet, kritiek. Nostalgie bestaat slechts in hunkering en koestering toch. En de poëzie als troostende pop bij gratie van het schrijfplezier.

De stille wereld van de poppen in huis is er alleen maar voor de sier,
en mijn plezier.

Uit De stille wereld van de poppen, Anais, p. 20.

In Anais breit de tijd dicht de textielkunstenares in Renée Van Hekken een woord mee. Anais heeft een retro-volkse touch, zoals de schrijfster dat zelf graag beschrijft. De andere kant van deze medaille: het gedicht (of zeg ik beter poëtisch proza) gaat meteen mee in de scarf(ie)-trend van vandaag. Zoals alleen RVH dat zo goed kan, de Rozendame van de Vlaamse literatuur, de dame met de hoed of de vrouw met de opgestoken dikharige vlecht (! voorloopster van al wat blijft in #fashion): unfrisierte stille Gedanken dichten, en ja ook kunstbreien. Kleine vrouwelijke filosofie van de ouderdom. Poëzie als anti-aging levensstijl. Hoor & zie hoe RVH met een vleug retro chique waait doorheen de hedendaagse Vlaamse lyriek.

Anais breit de tijd

En de oude klok in de keuken staat stil nu.
Altijd kwart voor zeven.
De warm gebreide steekjes in de herfstige dagen vormen één voor één
een warme kleurige sjaal.
Voor de vrienden, voor haar zelf. erin gebreid is de stilte. de verloren tijd
in dit huis. De stille uren, vergaan en vergeten.
Als franjes van haar verbeelding gelijk.
Elk zorgvuldig gebreid steekje is een meditatie, een gebed om vrede, rust.
In woelige stress volle dagen.
Aan de overkant van het kerkhof, in een verlaten dorp vol vreemdelingen nu,
liggen onder krom getrokken zerken,
volgegroeid met klimop en mistige struiken, de
oude dode familieleden in hun graf.
De stille getuigen van een vergeten tijd , waarin ik school liep en speelde. Huppelend aan hun arm.
Vier familieleden in één graf. “Nu kunnen ze kaarten”, zei mijn moeder toentertijd.
Bij de allerlaatste begrafenis.
Anais breit de tijd, en denkt na over de dagen van weleer.
Ik leg een steentje op het graf op het kerkhof en fluister zachtjes “harten troef”.
Misschien horen de ouden mij nog.
En ik sla een warm gebreide herfstsjaal om, terwijl ik de hoek van het leven omsla,
in nijdige winden.
Trotserend de tijd.

In: Anais, p. 10.

Renée Van Hekkens ‘poppenhuis’ in Anais zou ik een School of Life willen noemen, een literaire oefening in vertragen van de tijd, zoals de dichteres aandachtig & bedachtzaam & ja ook met een zweem van humor verwijlt bij dingen & plaatsen, settings & situaties die haar troffen door schoonheid & elegantie of een gebrek daaraan. Onderhuids broeit & borrelt kritiek op het reilen & zeilen in mens & maatschappij.

Deze schets wil een state of the art benaderen (!) van een literator die al vele decennia lang een stevige positie inneemt in de kring van Vlaamse dichteressen (zie bv. de lijst in Hotel New Flandres, een overzicht 2008 van de poëzie in Vlaanderen na 1945).

Anais is uitgegeven in eigen beheer, zoals de meeste van de twintig bundels van Renée Van Hekken. Signatuur Thuishaven (Schoten). Met het oog op het bereiken van een publiek is de kunstenares ook artistiek ondernemer, mee met haar tijd, mee met de vele schrijvers & dichters die het-zelf-doén. Hoeveel zijn er nog die nog een door een uitgeversconcern gepimpte zichtbaarheidsstatus hebben?

Bladerend door Ludo Simons’ dikke Boek in Vlaanderen sinds 1800 op de registernaam Van Hekken liet ik mijn blik nog eens gaan over de bibliofiel uitgegeven bundel Fragmentaria rondom het huis, Gedichten 1982-83, uitgegeven bij &Vondel, de uitgeverij van haar neef, Pink Poet Nic van Bruggen (1938 – 1991) en vormgever Herbert Binneweg (Soest, NL, 1944-). Ja, Van Hekken schreef ook boekgeschiedenis.

Straks, wanneer de dichteres inwoner wordt van Antwerpen – ze ruilt Schoten voor Ekeren, een dorp voor ’t Stad – krijgt uitgeverij Thuishaven die ze van haar neef Pink Poet erfde,  een nieuwe naam: Walden II. Een naam met reminiscenties aan Grote Literatuur: Frederik van Eeden (zie bijvoorbeeld zijn brief aan Henri Borel, Bussum, 28 februari 1898). Een nieuwe tijd wenkt!

Hier zitten we nu, de oude pop Anais, Oliver Poes, de schilder & ik.
Laten we hier nog maar rustig ouder worden, denk ik zo.
Uitkijkend over deze laan, achter het kanten gordijn,
in een laatste halte naar het Noorden.
Het is hier misschien nog wel veilig, wie weet.
Het was immers tijd om elders te gaan, de zwaarte voorbij.

Renée Van Hekken in SpookdorpAnais, p. 4.

#litfoto unplugged: Renée Van Hekken in Thuishaven op haar zestigste verjaardag in februari 2014.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s