Carl Lamote PhD over de effecten van #zittenblijven – groter risico op uitval

Onderwijsnieuws van de dag – Vlaanderen. Dan spits ik toch wel even de oren: leerlingen met B-attest zouden beter van richting veranderen, m.a.w. zakken in de waterval i.p.v. te blijven zitten. In een ‘gemakkelijkere’ richting voelen ze zich beter in hun vel en daardoor gaan ze beter presteren, worden ze succesvol. Zo heb ik het opgevangen vanmorgen via Radio 1 (be). Het ging om onderzoeksresultaten van de KU Leuven, om wetenschappelijk bewijs.

‘Watervalsysteem beter voor schoolcarrière dan zittenblijven’, las ik even later in De Standaard. … In het debat over de onderwijshervorming die de waterval wil ‘wegwerken’ richting gelijkere kansen, kunnen de pro’s en contra’s weer opgerakeld. Het knipperlichteffect, weetjewel. En meteen kan ook weer het debat over de waarde van wetenschappelijk onderzoek voor de onderwijspraktijk gaan smeulen: theorie vs. praktijk of theorie voor een betere praktijk?

Carl lamotes Maar wat me bijzonder nieuwsgierig had gemaakt, was de naam van de kersverse doctor in de pedagogische wetenschappen (onderwijskunde): Carl Lamote. ? Had hij niet in een ver verleden bij mij les gevolgd? Gaat het om de geëngageerde jonge man die voor mijn vak Nederlands in het secundair ooit een onvergetelijk mooi document maakte over het polderdorp Doel? De keuze van het onderwerp was vrij, en Carl Lamote verraste de klas en mij met een knappe fotoreportage, een tijdsdocument. Wat een frisse interesse, wat een overgave, wat een groen engagement, wat een esthetiek, herinner ik me tot op de dag van vandaag. Google leverde me een pasfotootje op: ja, ik denk dat ik mijn oud-leerling Carl Lamote herken, na zovele jaren. Ging hij nadien niet in lerarenopleiding? – Bijna 100% zeker dat hij het is. Via de foto vond ik ook de titel van zijn doctoraatsthesis: Less successful pathways through secondary school. Studies on grade retention and early school leaving.

Does grade retention give the pupil ‘a gift of time’ to catch up, or is he just labelled as ‘stupid’ by his new classmates? In this research, we focus on the academic and psycho-social development of those pupils who were retained in secondary education, and compare them with their age-mates and grade-mates. This allows us to draw strong inferences about the effect and the usefulness of graderetention. Besides the effects in secondary education, we examine the effects of grade retention on succes in further secondary education and enrolment and success in higher education. There is one effect where research is almost unanimously: grade retention increases the risk of dropout. This is a serious issue, because of the strong link between dropout and future perspectives on the labour market.

Uit de abstract van de doctoraatsthesis van Carl Lamote zoals op Lirias, 25 november 2013. [vetjes van TSM.] Het integrale document is jammer genoeg niet open toegankelijk.**

Nu, wat nieuwsmedia uit zo’n studie lichten, moet de aandacht trekken van een zo groot mogelijk publiek: A-, B- of C-attesten in het evaluatiesysteem van het secundair onderwijs, ze zijn een oud zeer in Vlaanderen en doen ongetwijfeld bellen rinkelen. En de tag zittenblijven heeft ook mij getroffen. Hopelijk zetten we met Carl Lamote* een nieuwe stap richting duurzaam onderwijs!

* @ Carl Lamote: dikke proficiat! Veel succes!

**Update – @LamoteC tweet: Het document komt morgenochtend vrij.

Update: integrale tekst doctoraat Carl Lamote op Lirias.

Update september 2014 – gerelateerd: PISA in Focus over wie er meest kans heeft op zittenblijven via @thebandb.

Update november 2014 – gerelateerd: Uitval bestrijden en studiesucces bevorderen dankzij ICT via @wrubens.

Update december 2014: De pedagogische verantwoordelijkheid van onderzoekers: zittenblijven als casus op Blogcollectief Onderzoek Onderwijs.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Carl Lamote PhD over de effecten van #zittenblijven – groter risico op uitval

  1. Wapiti zegt:

    Knap van je leerling!
    Wat ik op de radio ook hoorde en even later in de Standaard las: de leerkrachten beslissen op de klassenraad na rijp beraad, ze willen de beste oplossing voor de leerling en ze gaan niet over één nacht ijs.
    Wat een geluk dat we dat mogen horen! Misschien komt er wat meer waardering voor het werk en het oordeel van de leerkrachten. Z/we verdienen het!

  2. eacties op Leuvense studie over B-attesten vanwege Guimardstraat, Klasse e.a.

    De Leuvense doctoraatsstudie van Carl Lamote over de B-attesten bevestigde enkel wat de praktijkmensen al lang weten: dat leerlingen het best het B-attest-advies volgen en bij een B-attest (in de meeste gevallen) het best niet het jaar overzitten. In een standpunt van het Leuvens Metaforum beweerden de Leuvense professoren Ides Nicaise, Bieke De Fraine, e.a. een paar jaar geleden nog dat de B-attesten afgeschaft moesten worden in de eerste drie leerjaren van het s.o. Het kan verkeren. Ook de meeste voorstanders van een structuurhervorming in het s.o. wilden de B-attesten afschaffen. Dat leidde tot veel negatieve reacties vanwege de praktijkmensen.

    We bekijken even een aantal merkwaardige reacties op de studie van Carl Lamote.

    1. Reactie van Chris Smits (Guimardstraat)

    Daarnet troffen we een merkwaardige reactie aan van Chris Smits, secretaris-generaal van het VVKSO-verbond (Guimardstraat), in een BELGA-bericht op de website van DS en elders – met als titel: Zittenblijven moet vermeden worden’ Het gaat om reacties van de onderwijsnetten op de studie van Carl Lamote. Chris Smits en zijn VVKSO-verbond hebben steeds het overstappen naar een andere richting ten onrechte als een nefaste waterval bestempeld, i.p.v. als een meeval. Smits is dan ook niet gelukkig met het feit dat de studie wijst op de zinvolheid van B-attesten en indirect op het tendentieus karakter van de term ‘waterval’. Het VVKSO opteerde overigens ook voor het schrappen van de B-attesten in de eerste graad.

    Smits reageert zo: ‘Het komt erop aan om die zogeheten waterval te vermijden door direct voor de juiste richting te kiezen’, zegt Chris Smits van het Katholiek onderwijs. Maar met de formulering ‘De waterval is beter dan zittenblijven’ heeft hij het moeilijk. ‘Het komt er op aan die zogeheten waterval te vermijden door vanaf het begin de juiste richting te kiezen, gekoppeld aan de capaciteiten van het kind. De keuze voor een studierichting mag niet door de onderwijsvorm, maar moet door de onderwijsinhoud bepaald worden.’

    Chris Smits kan blijkbaar moeilijk akkoord gaan met de stelling van onderzoeker Carl Lamote – en van de praktijkmensen – dat overstapjes naar een andere richting voor de meeste leerlingen een goede zaak zijn, een interessante manier om leerlingen tijdig in een passende richting te krijgen. Na het moedwillig verspreiden van de waterval-kwakkel, zou Smits nu moeten toegeven dat hij en zijn VVKSO zich vergist hebben. Hij omzeilt dit door de indruk te wekken dat ook zulke overstapjes nog steeds nefast zijn en radicaal vermeden moeten en kunnen worden. Zijn (ontwijkende) toverformule luidt nu: “De leerlingen moeten van bij het begin de juiste richting kiezen, gekoppeld aan hun capaciteiten.” In het hervormingsvoorstel van het VVKSO zullen de leerlingen precies veel later in een passende richting terecht komen omdat ze alle in een grotendeels gelijke eerste graad terecht komen. En aangezien de verschillende opties techniek grotendeels geschrapt worden, zal het voor veel leerlingen veel langer duren alvorens ze de passende richting vinden. (Terloops: het Leuvens Metaforum – de Leuvense professoren Ides Nicaise, Bieke De Fraine enco – stelden een paar jaar geleden nog voor om de B-attesten te schrappen in de eerste drie leerjaren. Nu blijkt uit Leuvens onderzoek dat die overstapjes en B-attesten wel heel zinvol zijn. Het kan verkeren.)

    2. Reactie van Klasse

    Volgens het overheidstijdschrift Klasse ondersteunt Carl Lamote met zijn studie “de regeling rond de B-attesten zoals die met de hervorming van het secundair onderwijs zal veranderen.” Leerlingen zouden volgens het Masterplan het B-attest moeten volgen. De conclusies van Lamote ondersteunen volgens ons geenszins de visie en voorstellen van de hervormers.

    * Vooreerst vinden we dat de B-attesten nog het meest zinvol zijn op het einde van het eerste jaar s.o. Zo kan men de leerlignen tijdig heroriënteren. Volgens het hervormingsplan mogen B-attesten op het einde van dit jaar niet eens meer uitgereikt worden.

    *De conclusies van de studie gaan ook eerder in tegen de hervormers – ook nog in het Masterplan – die het tijdig overstappen naar een meer passende andere richting als een nefaste ‘waterval’ bestempelden i.p.v. als een ‘meeval’ voor de meeste leerlingen. Wat door de hervormers als een groot knelpunt werd voorgesteld, blijkt nu ook volgens het onderzoek een pluspunt te zijn, een belangrijk oriëntatiemiddel. In die zin bevestigt de studie wat de praktijkmensen al lang weten, zeggen en toepassen.

    Tussendoor: we moeten er uiteraard ook rekening mee houden dat de onderzoeker enkel een uitspraak doet over gemiddelden. Voor een aantal leerlingen zal overzitten bij een B-attest toch nog wel zinvol gebleken zijn. We vermoeden ook dat veel ouders niet zomaar akkoord zullen gaan met het verbieden van het zittenblijven bij een B-attest. Kan men hen dit recht principieel onthouden?

    3. Geen studie over zinvolheid van zittenblijven. ‘Waterval beter dan zittenblijven’? Dus: zittenblijven zinloos?

    Uit de studie van Lamote leiden sommigen ten onrechte af dat zittenblijven totaal zinloos is. De studie van Lamote ging niet over de al dan niet zinvolheid van C-attesten en overzitten (in het algemeen). De titels ‘Waterval beter dan zittenblijven’ in krant De Standaard en ‘zittenblijven moet verboden worden’ in het Belga-bericht suggereren dit wel, maar die titels zijn misleidend. Het gaat enkel over het uitreiken van B-attesten en het al dan niet volgen van dit advies.

    Het Masterplan zelf wil het uitreiken van C-attesten wel vrij moeilijk maken. Prof. Jan Van Damme stelde enkele jaren geleden echter nog dat uit een loso-studie bleek dat zittenblijven voor heel wat leerlingen zinvol gebleken is. We merkten ook dat de Leuvense prof. De Fraine onlangs afstand nam van haar stellige uitspraken over zittenblijven.

    De algemene teneur in het Masterplan luidt dat zittenblijven zinloos is. Hierbij beroepen de hervormers zich op een studie van prof. Bieke De Fraine e.a. In een recente discussie over zittenblijven maakte de Brusselse prof. Wim van den Broeck kritische kanttekeningen bij het Leuvens onderzoek over zittenblijven van De Fraine en co. Hij wees ook op andere studies van Allen et al. die volgens hem meer betrouwbaar zijn en waarin zittenblijven eerder zinvol bleek. In een van haar antwoorden bekende prof. De Fraine nu dat ze zich vergaloppeerd hadden: “Tussen het schrijven van ons OBPWO-rapport (december 2011) en nu heb ik meer recente literatuur gelezen en met wat ik nu weet, zou ik niet langer adviseren om het zittenblijven eenvoudigweg af te schaffen. Als een onderzoeker op basis van extra onderzoeksresultaten haar inzichten nuanceert, getuigt dit van een juiste onderzoekshouding.“

    In Pedagogische Studiën nr. 5 van 2013 bleek ook al dat De Fraine en co hun stellige uitspraken over zittenblijven in sterke mate nuanceren. Hun eindconclusies luiden nu al veel genuanceerder. De Fraine en co schrijven uitdrukkelijk: * “Het was niet correct om uitsluitend op basis van de bevinding dat gemiddeld genomen zittenblijvers beter zouden presteren moesten ze toch zijn overgegaan, te besluiten dat zittenblijven een slechte onderwijspraktijk is. Vanuit de onderzoeksresultaten kunnen dan ook weinig concrete adviezen geformuleerd worden voor de praktijk. De beslissing omtrent het al dan niet overdoen moet voor elk kind een weloverwogen, doordachte beslissing zijn.”

    De Fraine en co erkennen nu ook in Pedagogische Studiën de fouten en tekorten in hun wetenschappelijk onderzoek Ze geven nu toe: ”Een kritische houding bij het lezen van onderzoeksresultaten over zittenblijven is belangrijk. “Factoren die na het zittenblijven ontstaan en die de uitkomsten (bij leerlingen die al dan niet overgaan) beïnvloeden worden niet verrekend.” Daarnaast hielden De Fraine en co ook geen rekening met de preventieve functie en effecten van de kans op zittenblijven en van de gevolgen van het radicaal afschaffen op de inzet en de leermotivatie.

  3. De titel Waterval beter dan zittenblijven schept verwarring. Het recent Leuvens onderzoek gaat niet over zittenblijven, maar over de reacties van leerlingen bij een B-attest: het B-attest volgen of tegen het advies van de leraars in overzitten. Zittenblijven bij krijgen van C-attest (=leerkrachten die dit het beste vinden) is heel iets anders. Zittenblijven in het s.o. werd b.v. wel onderzocht in de Leuvense loso-studie van 1999. Conclusies: “Zittenblijven werkt, al heeft het geen goede naam, aldus prof Jan Van Damme op basis van zijn Leuvens loso-onderzoek ” “Met een jaartje zittenblijven maakt de leerling het goed en presteert hij weer” (in Klasse nr. 97.)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s