Bernlef (14 januari 1937 – 29 oktober 2012): werelden achter werelden achter werelden

De schrijver en de interviewer

J. Bernlef: ‘Ik ben altijd gefascineerd geweest door oude mensen. Mijn eerste boek gaat daar al over. Misschien heeft dat te maken met de omstandigheid dat ik als klein kind een grotere emotionele band met mijn grootouders had dan met mijn vader en moeder – daar moet het psychologisch vandaan komen. Maar ik bedreef ook vreemde spelletjes. Wanneer mijn moeder jarig was, en ons gezin samen met de tantes bij elkaar zat, fantaseerde ik in een hoekje van de kamer hoe die vrouwen er op hoge leeftijd uit zouden zien. Die zusters van mijn moeder moeten toen hooguit midden twintig, dertig geweest zijn, ik transformeerde ze in mijn verbeelding tot oma’s – raar, hè?

Mijn werk gaat eigenlijk over de ongeborgenheid van het bestaan; dit, terwijl ik zelf voortkom uit een achtergrond van louter geborgenheid, eigenlijk. Een levensgrote paradox. En juist die innerlijke tegenstrijdigheid vormt in wezen het thema.’

Het jongetje dat daar zat was al de schrijver.

‘Natuurlijk. Ik was een enorme fantast, ook. Ik had kennelijk niet genoeg aan de werkelijkheid en sloeg aan het verzinnen en werd daar steeds geraffineerder in. Ik herinner me nog hoe verrukt ik was te merken dat mensen mijn leugens geloofden – dat vond ik als heel jong jongetje al fantastisch; dat gaf mij macht. Later ontdekte ik de boeken – dat er nog andere werelden bestaan dan die waarin gevraagd wordt: “Wat wil je op je brood; jam of kaas?” De ontdekking dat die soort leugen ook bestaat – dat bood een geweldige vrijheid. Al die fictieve werelden die naast elkaar kunnen bestaan. Een beeld dat mede ten grondslag ligt aan het ontstaan van Hersenschimmen: ik keek naar een televisiedocumentaire over demente mensen. Een vrouw vertelde over de dementie van haar man die naast haar zat, en heel langzaam en uiterst nauwgezet een pot pindakaas uitsmeerde over de tafel, terwijl zijn vrouw over hem en zijn ziekte vertelde – in de derde persoon enkelvoud. Al die werelden achter werelden achter werelden. Dat maakt mensen geheimzinnig.’

Uit: Ischa MEIJER, De interviewer en de schrijvers, (Samenstelling Connie Palmen), Prometheus, Amsterdam, 2003, p. 277. Zoals op dbnl.org. Op ooteoote.nl toont Frank Keizer in zijn Bernlefselectie een filmpje van een interview van Ischa Meijer met Bernlef over reacties op en succes van Hersenschimmen.   

De schrijver en de Russische componiste

De schrijver en ik

 Hoezeer ik Bernlef bewonder. Daarvan werd ik me weer bewust toen ik het nieuws van zijn overlijden hoorde. Zijn roman Hersenschimmen heb ik vele jaren met mijn klassen Nederlands gelezen en geanalyseerd: de tanende geest, het uitdovend leven gestalte geven in innerlijke monoloog, meesterlijk. We hadden het over de kracht van (zijn) literaire taal. Over sterke literatuur van verhevigd leven – paradoxaal genoeg – die de groeiende vergrijzing in dementie voorspeld heeft. Ook herinner ik me Cellojaren: de verhalen over kunst, over schilders en componisten. Vooral het verhaal over Rik Wouters en zijn vrouw Nel is me ‘dierbaar’. Werelden achter werelden achter werelden.

2 gedichten van de schrijver op Laurens Jz. Coster

Op Laurens Jz. Coster volgt Raymond Noë de (literaire) actua met een uitgelezen selectie van gedichten, een bloemlezing zoals ik er geen twee ken. Vandaag eert hij Bernlef met de publicatie van twee van zijn prachtige gedichten. Over de dood en het leven. Waar geen woorden voor zijn, daarvoor vindt Bernlef de juiste. De keuze van Raymond Noë sla ik hier dankbaar op – om nooit te vergeten:

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s